Federalne Ministerstwo Nauki i Kultury Bawarii we współpracy z Centralnym Ośrodkiem Doskonalenia Nauczycieli w Warszawie organizuje już od kilku lat stypendia hospitacyjne dla nauczycieli języka niemieckiego. Na rok 2008 strona bawarska ufundowała 10 takich stypendiów dla polskich nauczycieli z różnych regionów naszego kraju.

Zasadnicza różnica pomiędzy tradycyjnym stypendium językowym a stypendium hospitacyjnym polega na tym, że program pobytu w Bawarii ustalany jest na podstawie życzeń polskiego hospitanta. Federalne Ministerstwo Nauki i Kultury Bawarii przydziela polskiemu nauczycielowi szkołę, w której odbywać się będzie hospitacja, natomiast hospitant musi samodzielnie nawiązać kontakt z dyrekcją wskazanej szkoły i wspólnie z nią ustalić program hospitacji oraz termin swojego pobytu. Dyrekcja szkoły wskazuje spośród Grona Pedagogicznego opiekuna hospitanta , który również kwateruje i żywi polskiego nauczyciela.

W kwietniu 2008 roku uczestniczyłam jako doradca metodyczny przy Powiatowym Ośrodku Doradztwa i Doskonalenia Nauczycieli w Busku-Zdroju a równocześnie jako czynny nauczyciel języka niemieckiego, w 2 – tygodniowym stypendium hospitacyjnym, podczas którego poznałam nie tylko funkcjonowanie Gymnasium w Sonthofen , ale również życie tej szkoły na co dzień.

W tym miejscu chciałabym wyjaśnić, że w Niemczech obowiązuje inny system szkolnictwa niż w Polsce. W wieku 6 lat dzieci rozpoczynają edukację w szkole podstawowej ( Grundschule ) i uczęszczają do niej przez 4 lata. Po ukończeniu tej szkoły dokonują wyboru dalszego kształcenia w jednej z trzech rodzajów szkół : w Realschule( 6 lat ), Hauptschule( 5 lat ) lub w Gymnasium (9 lat)

Do Gimnazjum trafiają z reguły uczniowie najzdolniejsi. Na początku czerwca organizowane są tzw. lekcje próbne dla kandydatów. Trwają one przez 3 dni, dotyczą 2 przedmiotów : języka niemieckiego i matematyki i prowadzone są przez nauczycieli gimnazjum.

Podczas tych zajęć ( każdą grupę prowadzi co najmniej 2 nauczycieli ) prowadzona jest wnikliwa obserwacja uczniów. Próbne lekcje kończą prace pisemne z języka niemieckiego i matematyki. W przypadku języka ojczystego badana jest umiejętność rozumienia tekstu czytanego, poprawność pisowni, kompetencja językowa oraz wypowiedź pisemna.

W przypadku matematyki badana jest umiejętność liczenia, geometria oraz umiejętność rozwiązania zadań tekstowych.

Nauka w gimnazjum kończy się maturą, która uprawnia do podjęcia studiów wyższych. Tak więc gimnazjum niemieckie choć zbliżone w nazwie nie jest odpowiednikiem gimnazjum w Polsce.

Hospitacja Gymnasium Sonthofen, poszerzyła moją wiedzę, dostarczyła wielu wrażeń i skłoniła do refleksji, którą na łamach tego artykułu chciałabym podzielić się z czytelnikiem.

Pierwszego dnia pobytu w szkole, przedstawiona zostałam przez dyrektora gronu pedagogicznemu (61 nauczycieli). Zarówno młodzi nauczyciele jak również starsi stażem pedagodzy chętnie zapraszali mnie na hospitacje swoich lekcji.

Stworzono mi nie tylko możliwość hospitowania zajęć lekcyjnych, ale również wspólne ich prowadzenie ( lekcja historii, wiedzy o społeczeństwie, lekcja języka niemieckiego). Hospitowałam lekcje języków obcych ( angielski, francuski, włoski, łacina), przedmiotów humanistycznych, przyrodniczych, ścisłych w klasach młodszych, starszych a także zajęcia fakultatywne (Leistungskurse, Grundkurse) uczniów przygotowujących się do matury.

Omawianie hospitowanych zajęć było również okazją do wymiany doświadczeń z niemieckimi koleżankami i kolegami na temat zastosowanych podczas lekcji metod i technik nauczania.

Podczas mojego pobytu w Gymnasium Sonthofen obserwowałam również przebieg spotkania z rodzicami podczas tzw. dni otwartych szkoły - Elternsprechtag a dzięki uprzejmości nauczyciela i zgodzie rodzica współuczestniczyłam w rozmowach indywidualnych wychowawcy z rodzicami.

Duże wrażenie wywarł na mnie egzamin maturalny. Dostrzegłam w procedurze przeprowadzania matury i sprawdzania prac maturalnych liczne różnice. Pisemny egzamin maturalny odbywa się w szkole a arkusze egzaminacyjne przygotowywane są odgórnie. Prace maturalne według ustalonych kryteriów sprawdza nauczyciel uczący w domu a następnie oddaje do weryfikacji. W przypadku rozbieżności w ocenie dana praca sprawdzana jest ponownie przez kolejnego weryfikatora. Sprawdzanie prac maturalnych nie jest płatne, ponieważ stanowi ono część obowiązków nauczyciela. Również egzaminy ustne, które odbywają się po południu przeprowadza nauczyciel w ramach swoich obowiązków i nie otrzymuje za nie dodatkowego wynagrodzenia. Uczniowie, którzy otrzymali z egzaminu pisemnego ocenę niedostateczną mogą poprawić wynik egzaminu zdając egzamin ustny w terminie wyznaczonym przez dyrektora szkoły. Prace maturalne przechowywane są w szkole przez 10 lat a świadectwa maturalne wydaje szkoła.

W życiu codziennym szkoły dały się zauważyć też pewne różnice. Uczniowie nie kupują podręczników , lecz wypożyczają je na cały rok z biblioteki szkolnej a oprawione w twarde okładki podręczniki służą przez wiele lat kolejnym rocznikom uczniów.

W szkole, którą hospitowałam korytarze i sale lekcyjne wyłożone są wykładziną , uczniowie nie zmieniają obuwia a wierzchnie okrycia wieszają na wieszakach w salach lekcyjnych. Ze względu na wykładziny podłogowe, w szkole obowiązuje całkowity zakaz żucia gumy a drugie śniadanie spożywane jest przez uczniów u holu lub na podwórku szkolnym.

To co z pewnością wzbudza zdziwienie u polskiego nauczyciela to brak dziennika lekcyjnego czy prowadzenie zeszytu frekwencji przez wyznaczonych uczniów w danej klasie.

Nauczyciele poszczególnych przedmiotów publikują na stronie internetowej szkoły swoje plany nauczania na cały rok wraz z wymaganiami edukacyjnymi. Rodzice, ale też i uczniowie mogą więc zapoznać się z tymi materiałami. Uczniowie odpowiedzialni za sprawdzanie frekwencji wpisują do odpowiednich rubryk zeszytu frekwencji nieobecności swoich kolegów a nauczyciele na poszczególnych lekcjach potwierdzają swoim podpisem absencję danego ucznia.

W zeszycie frekwencji przechowywane są również usprawiedliwienia uczniów. Po skończonych lekcjach zeszyt frekwencji zostawiany jest w sekretariacie szkoły.

Oceny, które uzyskuje uczeń danego dnia z odpowiedzi ustnych lub pisemnych wpisywane są przez nauczycieli przedmiotów na bieżąco do komputerowej bazy danych. Zarówno wychowawca klasy, jak też dyrektor szkoły mają bezpośredni wgląd do ocen uczniów.

Przed dniem otwartym szkoły lub wywiadówką półroczną rodzice otrzymują wydruk ocen wraz z krótkim komentarzem wychowawcy na temat zachowania ucznia, mają obowiązek podpisania tego dokumentu i zabrania go na spotkanie z wychowawcą.

Terminy prac klasowych ustalane są na początku roku i wpisywane do ogólnoszkolnego grafiku prac pisemnych. W ciągu tygodnia uczeń nie może mieć więcej niż dwie prace klasowe.

Ilość krótkich “kartkówek” jest nieograniczona , niemniej w dniu pracy klasowej z danego przedmiotu nie można przeprowadzić “ kartkówki” z innego przedmiotu ani też lekcji powtórzeniowej połączonej z “odpytywaniem” ucznia.

Hospitacja pozwoliła mi również na obserwację zachowania i aktywności uczniów podczas lekcji. Wzajemne relacje nauczyciel-uczeń są swobodne i bezpośrednie.

Większość lekcji, zwłaszcza w klasach starszych przebiegała w formie dyskusji nauczyciela z uczniami, podczas której uczniowie chętnie zgłaszali się do odpowiedzi, wyrażali swoje zdanie lub w przypadku przedmiotów ścisłych podawali swoje propozycje rozwiązania danego problemu.

Pobyt w Gymnasium Sonthofen umożliwił poznanie nie tylko działalności niemieckiej placówki oświatowej, obserwację pracy moich niemieckich koleżanek i kolegów ale dostarczył mi również wiele korzyści językowych , które dla mnie jako nauczyciela języka obcego mają ogromne znaczenie. Cieszę się, że mogłam poznać bliżej kraj, którego języka nauczam na co dzień.