Najlepsza metoda - czy w ogóle istnieje?
Barbara Maj-Malinowska – absolwentka Uniwersytetu Wrocławskiego, lektor języka niemieckiego od 8 lat, wykwalifikowany egzaminator Instytutu Goethego, doradca-metodyk w ŚCJO.
Kilka słów o metodach nauczania języków obcych, dla tych wszystkich, którzy chcą wiedzieć, co dzieje się z nimi w procesie nauczania i jak ten proces współkreować w celu osiągania jak najlepszych efektów.
Metod nauczania języków obcych jest oczywiście bardzo wiele i wciąż powstają nowe, co jest naturalną konsekwencją ogromnego zainteresowania tą dziedziną wiedzy w dobie globalizacji i internetu oraz faktu, że każdy z nas uczy się inaczej. Niektórzy uczą się wizualnie, inni poprzez słuchanie, jeszcze inni przez dotyk. Wielu wybiera nauczanie grupowe, ale są i tacy, którzy preferują naukę indywidualną. Nic więc dziwnego, że metodycy i psychologowie wciąż zadają sobie pytanie: Jak najszybciej i najprzyjemniej przyswoić język obcy? Poniżej krótka charakterystyka najpopularniejszych pomysłów w kolejności chronologicznej.
Metoda gramatyczno-tłumaczeniowa
Metoda gramatyczno-tłumaczeniowa to jedna z najstarszych i najbardziej tradycyjnych metod nauczania języka obcego. Stosowana już w starożytności dużą popularnością cieszyła się w XIX i na początku XX wieku, kiedy używano jej do nauczania języków martwych takich jak Łacina czy Greka. Jest ona szczególnie ukierunkowana na język pisany. Metoda ta koncentruje się na nauce zasad gramatycznych oraz ich zastosowaniu w tłumaczeniu tekstów obcojęzycznych. Słownictwo języka obcego poznawane jest poprzez dosłowne tłumaczenie go na język ojczysty.
Jednym z największych minusów metody jest fakt, że uczniowie nie rozwijają swoich umiejętności mówienia w danym języku i nie mają okazji do wypowiadania swoich opinii. Metoda ta nie uwzględnia też indywidualnych różnic pomiędzy uczniami, którzy nie mają możliwości rozwijania własnego stylu, ani rozmowy na temat własnych doświadczeń, czy zainteresowań. Jedyną jej zaletą jest zapewnienie uczniom silnych podstaw gramatycznych języka obcego. W nowoczesnym podejściu nauczania języków szczęśliwie zapomniana.
Metoda Bezpośrednia
U schyłku XIX wieku miała miejsce rewolucja w dziedzinie nauczania języków obcych, która uważana jest za początek współczesnej metodyki nauczania. Ograniczenia Metody Gramatyczno-Tłumaczeniowej – głównie brak kompetencji komunikatywnej u uczniów spowodowały, że zaczęto poszukiwać metody, która odzwierciedlałaby sposób, w jaki ludzie przyswajają język ojczysty. Nowa metoda odeszła od tradycyjnych technik, takich jak tłumaczenie zdań, i wprowadziła nowe, wśród nich: spontaniczne użycie języka oraz zdolność "myślenia" w języku obcym.
W metodzie tej nauczyciel i uczeń stali się partnerami, którzy wzajemnie się uzupełniają Wśród sprawności językowych za najważniejsze uznano mówienie, stąd nacisk na słownictwo z języka codziennego i drugorzędna rola gramatyki.
Podstawowym celem Metody Bezpośredniej jest nauczenie komunikacji w języku obcym, częściowo poprzez myślenie w tym języku i nie używanie języka ojczystego. Celem jest także nauczenie uczniów posługiwania się językiem obcym w sposób spontaniczny poprzez zastosowanie realiów lub gestykulacji. Charakterystyczne są ćwiczenia typu pytanie-odpowiedź w małych grupach oraz nauka pojęć abstrakcyjnych na zasadzie skojarzeń.
Metoda Audiolingwalna
Metoda Audiolingwalna to kolejna rewolucja tym razem z okresu drugiej wojny światowej, kiedy potrzebowano żołnierzy znających języki obce do wykonywania misji wojskowych. Opracowano metodę, której celem była szybka nauka umiejętności mówienia i słuchania.
Podobnie jak w Metodzie Bezpośredniej celem jest nabycie przez uczniów kompetencji komunikatywnych. W celu wyrobienia u uczniów nawyków językowych, automatycznych odpowiedzi, które nie byłyby narażone na wpływ języka ojczystego w metodzie tej przeważają ćwiczenia drylowe, uczniowie mają naśladować i zapamiętywać całe frazy i zdania.
Charakterystyczny jest brak wyjaśnień zasad gramatycznych (metoda indukcyjna) Nauczyciel stał się modelem do naśladowania poprawnych struktur językowych, główny nacisk położony został na mówienie. Największy minus tej metody to niestety ogromna monotonia ćwiczeń polegających na powtarzaniu zdań i zwrotów.
Metoda Total Physical Response
Total Physical Response jest metodą opracowaną w latach 60-tych. Metoda ta oparta jest na założeniu, że język obcy jest przyswajany podczas procesu "łamania systemu/kodu" podobnym do rozwoju języka ojczystego; proces ten pozwala na wydłużony okres osłuchiwania się oraz rozwijania rozumienia zanim dojdzie do tworzenia własnych wypowiedzi. W metodzie tej uczniowie wykonują polecenia nauczyciela, które wymagają ruchu. Po okresie naśladowania zachowania nauczyciela uczeń przejmuje inicjatywę.
Autor metody bazuje tu na sposobie w jaki dzieci przyswajają język ojczysty. Komunikacja między rodzicami a dziećmi łączy aspekty zarówno werbalne, jak i ruchowe. Dziecko ruchem odpowiada na mowę rodziców. Następnie, odpowiedzi te są pozytywnie utrwalane/nagradzane przez rodziców za pomocą mowy. Przez wiele miesięcy dziecko wchłania język, nie będąc w stanie mówić. W tym okresie dochodzi do "łamania systemu". Dopiero potem dziecko jest w stanie spontanicznie reprodukować mowę.
Jednym z głównych celów tej metody było uczynienie procesu uczenia się języka bardziej przyjemnym, a mniej stresującym, szczególnie poprzez zapewnienie odpowiedniego okresu czasu na "słuchanie" oraz "zrozumienie".
Metoda Community Language Learning
We wczesnych latach 70-tych powstała jeszcze jedna nowa metoda nauczania języków obcych - "Nauczanie Doradcze". To innowacyjne podejście za najważniejsze w procesie nauczania uznało czynniki emocjonalne. Zgodnie z założeniem nowy model nauczania miał zmniejszyć stres spowodowany nową sytuacją uczniów, ich obawami przed porażką, itp. W warunkach grupy przyjaznych sobie osób uczących się nowego języka, proces nauczania miał przebiegać znacznie wydatniej.
W metodzie tej nauczyciele mają postrzegać uczniów jako "całe osoby", których uczucia, intelekt, stosunki interpersonalne, zachowania obronne i chęć do nauki są brane pod uwagę i balansowane. Uczniowie zazwyczaj siedzą w kręgu z nauczycielem-doradcą poza nim.
Język jest postrzegany jako narzędzie komunikacji, służy rozwijaniu kreatywnego myślenia. Program zajęć jest układany pod indywidualne potrzeby słuchacza, który na przykład chce umieć się porozumieć w pracy.
Najważniejsze jest mówienie i rozumienie. Czytanie i pisanie pojawiają się jako techniczna umiejętność i opierają się na tym, co uczeń już umie. Najważniejszym aspektem metody jest przyjazne działanie nauczyciela. Wyklucza to typowe poprawianie błędów jako stresujące dla ucznia.
Nauczyciel powtarza frazę wypowiedzianą z błędem poprawnie bez zwracania uwagi na fakt błędu popełnionego przez ucznia i stara się zachęcić uczniów do stopniowego przejmowania odpowiedzialności za własne postępy w nauce.
Uczenie się w warunkach przyjaznych, gdzie intelekt i zdolności nie są odseparowane od uczuć, uważane są za kluczowe w tej metodzie.
Metoda Silent Way
"The Silent Way”to kolejna powstała w latach 70-tych metoda nauczania języków obcych. Cechą wyróżniającą tej metody jest to, że nauczyciel w ramach swej roli jako asystenta i osoby stymulującej uczniów do nauki przez większość czasu milczy. Nauka języka postrzegana jest jako ćwiczenie rozwiązywania problemów, którego to uczniowie podejmują się samodzielnie lub w grupie, a zadaniem nauczyciela jest nie przeszkadzać uczniom w odkrywaniu języka.
Metoda Silent Way jest także znana z powszechnego używania różnego koloru i różnej długości wskaźników oraz kolorowych wykresów ze słownictwem odzwierciedlających aspekty wymowy i wzorce gramatyczne. Nauczyciel organizuje lekcje, ale sam pozostaje postacią drugoplanową, to uczeń ma być aktywny. Uczniowie zachęcani są do obserwacji lekcji oraz komentowania tego czego się nauczyli.
Metoda Silent Way kładzie nacisk na samodzielność ucznia oraz eksperymentalny aspekt poznawania języka. Błędy postrzegane są jako naturalny element w procesie uczenia, a jednocześnie pełnią rolę narzędzia w rękach ucznia, za pomocą którego on ma sposobność wysnuwania konkluzji odnośnie języka na drodze prób i błędów.
Sugestopedia
Pod koniec lat 70-tych, psycholog Georgi Lozanov przedstawił teorię że ludzie używają tylko 5-10% swoich możliwości podczas, gdy mózg może przetwarzać i zachowywać więcej informacji, jeśli tylko stworzone zostaną odpowiednie warunki do nauki.
Sugestopedia jako nowa metoda nauki języka obcego, skoncentrowana została wokół "desugestii" czyli zniesienia barier psychologicznych stawianych sobie przez uczniów w procesie nauki oraz wprowadzeniu ich w stan sprzyjający przyswajaniu materiału.
Wyróżniającą cechą tej metody jest używanie muzyki barokowej podczas procesu uczenia się i nauczania. Muzyka ta miała wprawiać w stan relaksacji i koncentracji i w ten sposób pomagać w przyswajaniu i utrwalaniu dużych ilości materiału.
Klimat zajęć jest w tym nowym podejściu traktowany jako podstawa sukcesu, stąd szczególna dbałość o wystrój sal dydaktycznych: miękkie krzesła, przyjemne światło, obecność w klasie plakatów i dekoracji związanych z językiem obcym.
Uczniowie uczą się rozumieć i używać języka obcego do komunikacji w sposób spontaniczny, odgrywając scenki i przybierając różne role w czasie gier i symulacji.
Metoda komunikatywna
Metoda komunikatywna skupia się na potrzebach uczniów, a także na związku między językiem uczonym w klasie, a językiem używanym poza nią. J ej głównym celem jest rozwijanie kompetencji komunikatywnej, dlatego też zajęcia często przyjmują formę: pracy w parach lub grupach wymagającej negocjacji i kooperacji między uczniami; zadań wymagających płynności mówienia, odgrywania ról, podczas których uczniowie ćwiczą i rozwijają funkcje językowe.
Nauczyciel ma za zadanie stworzyć jak najwięcej sytuacji do porozumiewania się. Uczeń ma być aktywny, uczy się używać języka jako środka do wyrażenia wartości, opinii, poglądów.
Duży nacisk kładzie się na funkcjonalność języka i znajomość kultury danego kraju, czyli wykorzystywanie danej struktury w praktyce, na to co wypada, a co nie i w jakim kontekście. Oceniana jest też płynność. Błędy, o ile nie zakłócają komunikacji, nie mają znaczenia.
Podsumowując: Ta ogromna różnorodność metod nauczania języków obcych jest dla wszystkich lektorów z pewnością źródłem stałej inspiracji, pozwala wychodzić naprzeciw indywidualnym potrzebom uczniów, efektywniej realizować cele kursów czy zajęć indywidualnych, trwale przepędzać nudę i dawać nadzieję na wciąż nowe wyzwania.
Osobiście nie mam jednej ulubionej metody. Pracując z młodzieżą i osobami dorosłymi najchętniej wybieram z każdej najpotrzebniejsze i najciekawsze elementy lub wprowadzam własne pomysły, co jak zaobserwowałam w ciągu ośmiu lat pracy uczniowie lubią i doceniają. I to jest w moich oczach najlepsze rozwiązanie.
Barbara Maj- Malinowska
